Tagarchief: F. C. De Kampioenen

NMBS reclame over toffe botten en bomma’s, of Zuid Nederlands in Belgische reclame

Het is een trend die we al enige tijd volgen: Zuid Nederlands (Belgisch Nederlands) wordt weer meer gebruikt in reclame. Zo was er onlangs een reclame spotje van Flandria groenten op VRT waarin komkommers aangeprezen werden omdat men er schoon (ipv mooi) van wordt.  Voor de herhalingen van F. C. de Kampioenen -uit 1994, waarin Doortje en Bieke nog spontaan voortdurend “schoon” zeggen ipv “mooi” – is er een reclame spot van Belgacom waarin een man en zijn zoon op zoek zijn naar een vijs (ipv een schroef). En de NMBS heeft grote affiches hangen in trein stations waarin spreuken als “Toffe botten” en “De Bomma” prijken.

Het is blijkbaar in om Zuid-Nederlandse spreektaal te gebruiken.

Dat is opmerkelijk gezien het feit dat enkele prominente Vlaamse opiniemakers in kranten wel eens campagne voeren tegen de zogenaamde “tussentaal” en het “Verkavelingsvlaams.” Op deze blog gebruiken we die termen niet maar spreken we van Zuid-Nederlandse spreektaal en schrijftaal.

Ook de kritische website De Manke Usurpator heeft zoals onze blog vragen rond de campagne tegen het Verkavlingsvlaams. Van de manke usurpator mochten we deze foto’s lenen, gemaakt in het station van Berchem door de manke usurpator zelve:

credits: manke usurpator

credits: de manke usurpator

Nog een opmerking over deze reclame campagne van de NMBS:

het valt op dat de NMBS de reiziger met “je” ipv “u” adresseert.   Toch ervaren heel wat Belgen de directe aanspreekvorm “je”/”jij” in formele situaties, reclame en overheidsteksten, als te direct of zelfs onbeleefd.  Reclameteksten voor banken en medicamenten maken dan ook meestal gebruik van het hoffelijke “u.” Ook heel wat Nederlanders, trouwens, klagen over het verdwijnen van “u” als hoffelijkheidsvorm in Nederland.  Op Nederlandse autostrades staan er verkeersborden die de bestuurders met “je” aanspreken ipv u.

Zoals in Frankrijk en in Duitsland maken nederlandstalige Belgen en heel wat Nederlanders een strikt onderscheid tussen beleefde aanspreekvormen en informele aanspreekvormen. Dus  “u” gebruiken ze om anderen aan te spreken en “gij” en “jij” worden voorbehouden voor familie, kennissen.  “Je” altijd en overal is een verschijnsel uit marketeers Nederlands.   Het is een beetje vreemd want wie bv. een minister aanschrijft gebruikt “u”, dus waarom dan niet ook “u” gebruiken voor de doorsnee burger?

Voetnoot: de foto’s van de Manke Usurpator, met zijn commentaar, vindt u op deze link:  http://demankeusurpator.wordpress.com/2011/06/03/het-lukt-niet-aflevering-elfendertig/

3 reacties

Opgeslagen onder Uncategorized

Lofzang op de VRT serie van Jan Eelen, De Ronde

Uit krantenberichten blijkt dat sommige kijkers het moeilijk hebben met het breed panorama van figuren dat ten tonele wordt gevoerd in de VRT hitserie de Ronde. Mij deert dit niet, integendeel. Jan Eelen presenteert in De Ronde een prachtige verzameling van figuren, uit alle windstreken van Vlaanderen, met elk hun sappige taal. Het door sommigen zo vermaledijde West Vlaams wordt niet ondertiteld, gelukkig, en het is maar juist ook dat een pak figuren West Vlaams mag spreken aangezien de Ronde zich in en rond Brugge afspeelt (het West-Vlaamse “da meen dje nie” was op slag een hype, stond er in de kranten).

Even goed of nog beter is dat “De Ronde” een VRT serie is waar het ene “leuk” niet over het andere struikelt en waar je als kijker niet het gevoel krijgt dat er aan taalzuivering gedaan wordt in programma’s die nota bene pretenderen in de Zuid-Nederlandse spreektaal gedraaid te worden.  U heeft zeker ook al het gevoel gekregen dat er aan zo’n taalzuivering gedaan wordt de laatste jaren in FC De Kampioenen en zelfs Thuis. Schoon wordt meer en meer vervangen door mooi en Bieke begint meer en meer “leuk” ipv “plezant” te zeggen, wat opvalt in een serie waarvan het lijflied “Kampioen zijn is plezant luidt.”  De  allerlaatste aflevering van F.C. De Kampioenen werd trouwens door de scenaristen “de mooiste dag” genoemd, een markante evolutie voor een serie die van in het begin expliciet niet in het AN werd gedraaid, maar in de Zuid-Nederlandse spreektaal (m. b. de Brabantse variant van die spreektaal).

Hoe anders en juister gaat Jan Eelen van Woestijnvis te werk!  Na twee afleveringen is er nog maar één keer leuk gebruikt, door een heel klein jongetje, de kleinzoon van figuren gespeeld door Jaak van Assche en Sien Eggers, die hen met het Zuid-Nederlandse bompa en bomma aanspreekt. En een ander heel klein jongetje zegt “mooi” terwijl de volwassenen in de serie allemaal “schoon” zeggen (tot nu toe). En dat is juist gezien van Jan Eelen: het zijn inderdaad de kleine kinderen en jongeren die vandaag te dikwijls negatieve waardeoordelen te horen krijgen over het Zuid-Nederlandse “schoon” en “plezant.”  Op een Nederlandse blog, Irritaal, schrijft een jonge Vlaming, zelfs – en hij pretendeert te spreken in naam van “alle” nederlandstalige Belgen – dat “plezant” in België “platvloers” overkomt. Zo’n beschrijving van “plezant” als “platvloers” is voor Vlamingen ouder dan eind 30 choquerend: zij zijn met “plezant” opgevoed, thuis maar ook op school, waar nog werd uitgelegd dat Nederlanders “leuk” zeggen terwijl wij in België “plezant” gebruiken en dat daar niks mis mee is. Ook in Erik van Looy”s Loft, nog een film gedraaid in de Zuid-Nederlandse spreektaal (waarom niet als bijna alle Amerikaanse films spreektaal gebruiken?), komt “leuk” slechts één keer voor. In Erik van Looy’s Loft zegt iedereen anders “plezant” zonder “platvloers” over te komen. We hebben het niet aan Erik van Looy persoonlijk gevraagd maar zijn er bijna zeker van dat hij het woord “plezant” niet “platvloers” zou vinden. Want, als hij als quizmaster vragen stelt bij “De Slimste Mens” hoor je hem soms vragen: “vindt u het leuk?”, en meteen daarna, “vindt u het plezant?”

Ook Bart Peeters e.a. mediafiguren van over de 40 doen hun uiterste best om de woorden “plezant” en “schoon” in de Zuid-Nederlandse spreektaal te houden en te voorkomen dat ze verdreven worden door  “leuk” en “mooi.” Of ze dat zullen kunnen valt nog te bezien. Want de laatste tijd wordt de villificatie van het Zuid Nederlands (Belgisch Nederlands) opgedreven, op school en in de media (dat vréééselijke Verkavelingsvlaams lezen we in de dagbladen en horen we op congressen, die afschuwelijke tussentaal!). Ook op school wordt negatiefs verteld over de Zuid-Nederlandse woordenschat, in zoverre die afwijkt van het AN. Het VRT taalnet  (de taalbijbel van de VRT) markeert trouwens het onschuldige woord “plezant” expliciet als fout en raadt aan het te vervangen door “leuk.”

Waarom is Jan Eelens aanpak zo lovenswaardig en verfrissend? De twee kleintjes die “mooi” en “leuk” zeggen in de serie “De Ronde”, zijn omringd door volwassenen die de neiging weerstaan om die kleintjes te gaan naspreken. Sien Eggers en Jaak van Assche zeggen dus “plezant” en zeggen hun kleinkind niet na. Toen ik niet zo lang geleden aan een dame vroeg waarom ze in haar spreektaal opeens  het Noord-Nederlandse “boos” ipv het Zuid-Nederlandse “kwaad” gebruikte, kwam het antwoord: “Omdat de kleinkinderen met boos van school komen. Ik was niet zeker, en dacht dat “kwaad” dialect was.” Daarbij is “kwaad” een volledig correct AN woord (juist zoals “kapot”), maar omdat het vooral in België en, in vergelijking, zo goed als niet in Nederland, gebruikt wordt, wordt het momenteel gemarginaliseerd in het zakelijk geschreven Nederlands in onze pers. Krantenkoppen van een dagblad als de Standaard zeggen dus “boos” ipv kwaad, “vaak” ipv “dikwijls”, enz. Koren op de molen voor mensen die stellen dat nederlandstalige Belgen zo onzeker zijn in hun taalgebruik dat het vrij makkelijk is hun taalgebruik door taalzuivering grondig te veranderen. Als er maar lang genoeg op gehamerd wordt dat Zuid Nederlands “dialect,” “tussentaal,” “Verkavelingsvlaams,” “ouderwets,” “verouderd”, “niet modern,” of in het ergste geval, zelfs “platvloers” is. Taalzuivering volstrekt zich vandaag de dag blijkbaar via kinderen en jongeren, en om “mee te zijn” word je verwacht hen na te spreken. En het helpt natuurlijk als populaire T.V. figuren in hun spreektaal voorzeggen dat schoon door mooi dient vervangen worden.

Daarom “chapeau” aan Jan Eelen: de volwassenen volharden in hun Zuid-Nederlandse spreektaal, die ze met liefde en respect verdergebruiken.

Zonder platvloers over te komen….

Meer over  het Belgisch Nederlands/Zuid Nederlands bedreigd is op de home page van deze blog:             https://belned.wordpress.com/

Reacties uitgeschakeld voor Lofzang op de VRT serie van Jan Eelen, De Ronde

Opgeslagen onder Uncategorized

Ruud Hendrickx, hoofdredacteur van Dale en VRT taaladviseur, over “ge zijt” (n.a.v. de campagne van de Lijn “Ge zijt nen engel”)

Eerder werd op deze blog al gemeld dat er in België soms merkwaardige taalkundige uitspraken gedaan worden over wat al dan niet dialect is. Het negatieve woord “dialect” wordt in België graag gebruikt om nederlandstalige Belgen aan te sporen een Zuid-Nederlands woord te laten varen en over te schakelen op een Noord-Nederlandse variant. Zo wordt gezegd dat het bovengewestelijke “kleed” (dat ooit standaardwoord was) “dialect” zou zijn en dat je om AN te spreken eigenlijk het Noord-Nederlandse “jurk” dient te gebruiken. En dat werkt, want als je lang genoeg zegt dat woorden als “schoon” of “plezant” dialect of “slechts spreektaal” zijn, gaan mensen die AN willen spreken ze automatisch vermijden.  Ook in hun informele omgangstaal met vrienden en familie.

Zo worden geleidelijk heel wat Belgisch-Nederlandse woorden afgeleerd.  Dat wegzuiveren van Zuid Nederlands ten voordele van Noord Nederlands gebeurt  vanuit de zichtwijze dat het Nederlands in België gestandaardiseerd dient te worden, t.t.z. min of meer identiek dient te worden aan het Nederlands in Nederland. Dit noemen we in de taalkunde taalzuivering (in dienst van de standaardisering of standaardisatie van het Nederlands): het wegdrukken van zogenaamd onacceptabele woordenschat.  En dat lukt ook ten dele: Noord-Nederlands spreektaalwoord “leuk” mag wel, het Zuid-Nederlands spreektaalwoord “plezant” daarentegen mag niet (in het AN).  Resultaat: “plezant” wordt weggedrukt ten voordele van het woordje “leuk” en komt minder en minder voor.

Het wegzuiveren van Zuid-Nederlandse taalgebruiken gebeurt door het negatief brandmerken van die zegswijzen. Vooral het negatief gekleurde “dialect” dient als markeerder om aan te tonen dat je een bepaald woord of een bepaalde zegswijze maar beter niet gebruikt als je “beschaafd” wil zijn en “beschaafd” wil spreken.  Zo kwamen we bij het googelen terecht op een o.i. merkwaardige taalkundige uitspraak van de heer Ruud Hendrickx, Vlaams hoofdredacteur van van Dale en VRT taaladviseur. Hendrickx verscheen in 2007 in de pers omdat hij kritiek had op de nieuwe slogan van de Lijn (de Vlaamse vervoersmaatschappij), die luidde “Ge zijt nen engel” (betekenis: je gedraagt je goed).  Hendrickx vond het niet kunnen dat de Lijn geen AN gebruikte en stelde dit publiek aan de kaak.  Niet alleen kan men zich vragen stellen bij zo’n  interventie: waarom zou de Lijn “Ge zijt nen engel” niet mogen gebruiken? Het is een eerder pittige Zuid-Nederlandse uitspraak die in de spreektaal of omgangstaal door heel veel mensen gebezigd wordt. Waarom niet wat “couleur locale”, wat is daar mis mee en is het wel de taak van een taaladviseur het gebruik van de spreektaal zo aan banden te leggen?

Dat zijn legitieme vragen. Het gevolg was een uiteenzetting tussen Ruud Hendrickx en een blogger Sereniteit die een open brief aan Hendrickx schreef:  de blogger stelt dat “gij/ge zijt” gewoon Zuid-Nederlandse spreektaal is en dat  er dus niks mis mee is dat de Lijn die slogan gebruikt. Hendrickx riposteert daarop met de uitspraak dat “gij zijt” een “Brabants-Antwerpse dialectvorm” zou zijn en dus zeker niet universeel in Vlaanderen.  Maar hierbij moeten we kritiek aanteken want dit is een hoogst merkwaardige uitspraak: “Gij zijt” een “Brabants-Antwerpse dialectvorm” zoals hier beweerd wordt?  Geenszins.   “Gij zijt” is géén dialectvorm. “Ge/gij zijt” is gewoon de oudere vorm Nederlands die ook in gans Nederland gebruikt werd.  Lezen we even de brieven van Vincent van Gogh na. Die schrijft in 1877 aan zijn broer Theo:

” Ik ben blij voor U dat gij zoo spoedig op reis zijt gegaan, dat is een goede afwisseling.”

Anders gezegd: het gebruik van “gij/ge zijt” in het Zuid Nederlands is géén dialect, maar in de Zuid-Nederlandse spreektaal is “gij zijt” een relict of overblijfsel van een oudere standaardtaal, die universeel en overal ingeburgerd was, ook in Nederland, zoals de brieven van Vincent van Gogh en tal van andere Noord-Nederlandse teksten aantonen. Maar in het kader van de standaardisatie van het Nederlands is het gemakkelijker het negatief geladen woord “dialectvorm” te gebruiken in de strijd tegen zgn. ongewenste vormen van het Zuid Nederlands.

Waarom dit  publiek optreden van een taaladviseur tegen een slogan van de nationale vervoersmaatschappij de Lijn (Ge zijt nen engel) ? Waarom belerend (repressief) optreden tegen een onschuldige Zuid-Nederlandse slogan als “Ge zijt nen engel”? Het is o.i. een voorbeeld van wat we op deze blog “taalcensuur” noemen en heeft veel weg van een poging om de Zuid-Nederlandse spreektaal te bannen uit de publieke ruimte. Héél letterlijk dan, want de slogan prijkte via posters op bushokjes en in trams. De bedoeling is namelijk dat Vlamingen, juist zoals Nederlanders, in hun spreektaal je zeggen i.p.v. vast te houden aan ge en gij. Men wil van dat gij en ge af of het de Belgen afleren. Ook termen als “Verkavelingsvlaams” en “tussentaal” hebben een sterk negatieve bijklank waarmee de gebruikers van “ge” gebrandmerkt worden. Men zou “ge” ook Zuid-Nederlandse spreektaal kunnen noemen, i.p.v. verkavelingsvlaams of tussentaal. Maar verkavelingsvlaams is een uiterst negatieve term en is dus handiger in de pogingen om Zuid-Nederlandse spreektaal af te leren.

Voetnoot:

We vragen ons af of spreektaal in Vlaamse feuilletons van de VRT vooral gedoogd wordt vanwege de kijkcijfers? En zelfs in de laatste reeksen afleveringen van FC De Kampioenen zijn er talrijke taalzuiverende optredens, zoals de vervanging van “schoon” door “mooi”. Bieke zegt op het einde van de serie niet alleen dikwijls “mooi” maar ook “leuk” wat opvalt aangezien het lijflied van F.C. de Kampioenen “kampioen zijn is plezant” luidt.  Ook andere typische Zuid-Nederlandse spreektaalwoorden worden in de laatse afleveringen van F C de Kampioenen weggezuiverd, zoals “bomma” en “bompa”  door “opa” en “mammie.” Dat laatste woord gebruikt werkelijk geen kat. Maar alles beter dan de spreektaal woordenschat gebruiken die men wil afleren. Vergelijk dit met André Rieu  (Nederlands Limburger) die voor het oog van miljoenen kijkers uit Duitsland, Nederland en België een Duitse presentatrice wijsmaakte dat de Nederlandse vertaling van het Duitse woord “Opa” “bompa” is.  Als we een aantal opiniemakers mogen geloven zou  André Rieu “Verkavelingsvlaams” spreken… Om maar even de absurditeit van sommige taalkundige beweringen in de verf te zetten. Rieu spreekt natuurlijk géén verkavlingsvlaams, maar Zuid Nederlands, want Zuid Nederlands strekt zich ook uit tot Nederlands Limburg, Noord Brabant en Zeeuws Vlaanderen (vandaar dat André Rieu ook wel eens voor een Vlaming wordt genomen).  Maar let u eens op hoe weinig de term “Zuid Nederlands” nog gebruikt wordt. In plaats daarvan vinden we in kranten als de Standaard en in uitlatingen van prominente Vlaamse taalkundigen en opiniemakers veelvuldig negatieve verwijzingen naar het “Verkavelingsvlaams”. Bedoeling: via belerende en negatieve opmerkingen het taalgebruik van nederlandstalige Belgen ingrijpend te veranderen.

Noot: de discussie over ge zijt is te lezen op http://sereniteit.wordpress.com/2007/10/30/open-brief-aan-ruud-hendrickx-ivm-zijn-commentaar-op-actie-ge-zijt-nen-engel/


11 reacties

Opgeslagen onder Uncategorized