BelgischNederlands woord in de kijker: dikwijls

We beginnen met een nieuwe rubriek om de aandacht te vestigen op Belgisch-Nederlandse woorden die correct AN zijn maar die in zakelijke, “netjes verzorgde” taal in Vlaanderen vermeden worden. Waarom? Omdat vele mensen denken dat deze woorden fout zijn. Of omdat taalredacties van Belgische dagbladen en tijdschriften met voorkeurwoordenschat in hun krantenkoppen werken, t.t.z. woorden die vooral boven de Moerdijk gangbaar zijn (bv. boos, vaak, zoen, huilen, enz.). Waarom doen taalredacties dat? Omdat vele taalredacties nog steeds de “Boven-de-Moerdijk-is-het-beter”-regel hanteren en zo impliciet mee de aloude traditie van taalzuivering verderzetten (de oude regel: Zeg niet (Zuid Nederlands), maar (Noord Nederlands)). Hebben we iets tegen Noord-Nederlandse woordenschat? Zeker niet. We vinden dat Noord- en Zuid-Nederlands naast en met mekaar dienen te bestaan, maar spijtig genoeg blijkt dat meestal niet uit onze dagbladen en weekbladen.

Bent u het woord “dikwijls” in een Belgische krantenkop tegengekomen die géén citaat is, dan kan u het hier melden. Citaten zijn uitspraken van derden, en daarin zitten meer Zuid-Nederlandse woorden. Maar het zijn de krantenkoppen en teksten van dagbladen, geredigeerd door taalredacties, die hier tellen. Want ons streefdoel is: méér correcte Zuid-Nederlandse woorden in Belgische kranten en tijdschriften. Want die dagbladen en tijdschriften geven mee de indruk dat sommige woorden (zoals kapot e.d.) fout zijn, doordat ze die woorden vermijden. Zo denken vele lezers dat juiste woorden fout zijn, waardoor ze die ook niet gaan gebruiken. Zo slinkt onze gangbare woordenschat langzamerhand dramatisch en drastisch…

Advertenties

16 reacties

Opgeslagen onder BelgischNederlands woord in de kijker

16 Reacties op “BelgischNederlands woord in de kijker: dikwijls

  1. Ik gebruik altijd “dikwijls” in mijn opdrachten en genen enkelen docent heeft dat ooit verbeterd tot “vaak”. Idem voor “kwaad” (vs. boos). Ik vraag mij dus af waarom ze überhaupt vermeden worden

  2. De enige verklaring is dat “kwaad” en “dikwijls” vooral in België gebruikt worden, niet zo dikwijls in (Noord) Nederland, wel in de Zuidelijke provincies van Nederland (Brabant bv.). In Nederland gebruikt men “kwaad” vooral voor “het kwade” of in een uitdrukking als “ter kwader trouw”, maar “boos” voor ons “ik ben kwaad.” Kwaad betekent bij ons gewoon boos en niet, zoals wel in Nederland, “zeer boos.” Let er ook maar eens op hoe dikwijls het Noord-Nederlandse “vaak” en “boos” in krantenkoppen van de Gazet van Antwerpen, de Standaard, enz. staan. Als je toch uitzonderingen vindt, en daarmee bedoel ik dus géén citaten van derden, maar schrijfsels van journalisten, gelieve ze dan hier te plaatsen. Ik zoek mee. Trouwens “vaak” is een spcifiek Zuid-Nederlands woord in de betekenis van “praat voor de vaak” of “ik heb vaak” (slaap).

    Hoe die mechanismen van taalzuivering tot vandaag de dag in België werken, staat hier:

    http://knack.rnews.be/nl/actualiteit/opinie/vrije-tribunes/red-het-zuid-nederlands-bea-hanssen/opinie-1194981043695.htm

  3. Ruud Hendrickx

    Natuurlijk heeft er niemand bezwaar tegen “dikwijls”. Het is ook geen typisch Belgisch woord. Zowel in Vlaanderen en Nederland komen “dikwijls” en “vaak” in min of meer dezelfde verhouding voor, zowel in geschreven als in spontaan gesproken Nederlands.

    En misschien staat er gewoon vaker “vaak” in een kop omdat het korter is dan “dikwijls”.

  4. Aan Ruud Hendrickx,

    Inderdaad, “dikwijls” komt zowel in Vlaanderen als (veel minder) in Nederland voor en is een AN woord. Dat zeg ik ook hierboven. Nederlanders gebruiken veel meer “vaak,” “dikwijls” komt vooral in Vlaanderen voor. En zoals gezegd, ik ben op zoek naar Belgische krantenkoppen waarin “dikwijls” voorkomt ipv “vaak.” Ook VRT journalisten hoor ik zo goed als altijd “vaak” zeggen op het VRT nieuws. Ik kan me echt niet herinneren dat een VRT journalist de laatste jaren op het VRT nieuws “dikwijls” gezegd heeft. Stef Wouters, daarentegen, van VTM nieuws, doet dat regelmatig.

  5. Ruud Hendrickx

    “Boos” is veel minder erg dan “kwaad” in mijn Nederlands. Ik kan een beetje boos op iemand zijn, maar als ik echt kwaad ben, dan is het menens. In mijn dialect ken ik inderdaad alleen “kwaad”, maar is er iets tegen dat ik in de standaardtaal genuanceerder kan zijn?
    In Nederland wordt “kwaad” overigens ook in de betekenis “erg boos” gebruikt. Zoek maar eens naar “kwaad op” in Nederlandse kranten.

  6. Beste Ruud Hendrickx,

    Ik weet dat jij vasthoudt aan een verschil tussen boos en kwaad, waarbij kwaad erg tot zeer boos zou zijn. Dat is inderdaad hoe die woorden wel werken in Nederland. In België is kwaad gewoon kwaad en heeft dat dezelfde betekenis als boos. Dus onze conversatie gaat hier weer over culturele taalverschillen tussen Vlaanderen en Nederland. Volgens de taalzuiverende traditie die in België al minstens sinds de jaren ’50 woedt, mogen die culturele verschillen er niet zijn, zie bv. je tekstje op het VRT taalnet over “deftig.” Daarin kant je je tegen de Zuid-Nederlandse betekenis van “deftig” die zo niet in Nederland gebruikt wordt. Je bekritiseert daar de uitdrukking “deftig frieten” bakken, die zou niet juist zijn volgens jouw (en de taalzuiverende) lezing.

    Zo ook met kwaad, dat in België niet gelijk is aan “zeer boos” maar gewoon “boos” betekent. Boos is het gewone woord in Nederland, kwaad het gewone woord in België, enz. Daarover gaat juist deze hele blog: hoe de specificiteit van het Zuid Nederlands (zowel woorden als betekenissen) teniet wordt gedaan door de taalzuiverende traditie… Die taalzuiverende traditie zegt ons steeds hetzelfde, namelijk, dat wat we hier zeggen niet juist is omdat het niet conform de betekenis/het gebruik in Nederland is.

    Tot slot merk ik ook op dat je weer het begrip “dialect” gebruikt om naar de zeer courante en gebruikelijke betekenis van kwaad in België te verwijzen. En dat je weer de term AN of standaardtaal reserveert voor de Noord Nederlandse variant. Ik vind het spijtig dat je keer op keer dat begrip “dialect” uit de kast haalt om Belgisch Nederlands te disqualificeren. Dus ik begrijp verder ook dat als koning ALbert, zoals hieronder, gewoon op z’n Belgisch Nederlands zegt dat hij kwaad is, dat hij dan eigenlijk dialect spreekt?

  7. Even om verder aan te tonen hoe het Noord-Nederlandse boos en het Zuid-Nederlandse kwaad werken (en hoe journalisten in Vlaanderen ertoe tenderen “boos” ipv “kwaad” te gebruiken): de eerste berichten in de pers hadden het erover hoe de koning “boos” is op Laurent:

    “Prins Laurent reist af naar Congo. Koning en regering boos”
    http//www.gva.be/nieuws/binnenland/aid1032278/prins-laurent-reist-af-naar-congo-koning-en-regering-boos.aspx

    Vandaag verschijnt er dan een communiqué waarin het paleis zegt dat de koning “kwaad” is, en wel op z’n Belgisch Nederlands. Trouwens, als je naar de toespraken van de koning luistert, zal je merken dat die ook bijna steeds Belgisch Nederlands gebruikt. Dus vandaag deelt het paleis mee dat de koning kwaad is door het woord kwaad te gebruiken (en niet boos, zoals de journalisten, die de boven-de-moerdijk-regel hanteren, eerder schreven…):

    “Koning Albert II is kwaad over Congoreis” (citaat uit persmededling Paleis)
    http//www.demorgen.be/dm/nl/5036/Wetstraat/article/detail/1245749/2011/04/04/Paleis-bevestigt-Koning-Albert-II-is-kwaad-over-Congoreis.dhtml

    Je ziet ook weer hier heel duidelijk hoe de journalisten in Belgische krantenkoppen het Noord-Nederlandse “boos” gebruiken, terwijl het woord “kwaad” dus wéér afkomstig is uit een citaat van derden, in dit geval een officiële persmededeling van het paleis.

  8. belned

    En, zoals het helemaal in lijn ligt van de VRT, zei Lieven Verstraete op Canvas nieuws juist dat koning Albert “boos” is. M.a.w. hij hertaalde het Belgisch-Nederlandse “kwaad” van de koning in het Noord-Nederlandse “boos”…

  9. Ruud Hendrickx

    Je leest graag wat je wilt lezen. Ik zeg nergens dat “kwaad” dialect is, ik zeg dat in het dialect dat ik uitstekend beheers alleen het woord “kwaad” voorkomt (begrijp: dat het daarin alle degradaties dekt). Als ik mijn dialect spreek, kan ik dan ook alleen maar “kwaad” gebruiken. Spreek ik de standaardtaal, dan ben ik blij dat ik de nuance tussen “boos” en “kwaad” kan uitdrukken. Dat is ook taalrijkdom. Nogmaals: je zult mij nooit horen zeggen dat “kwaad” Belgisch-Nederlands of dialect is. Nooit.

    Als je het stuk over “deftig” goed leest, zul je merken dat ik alleen maar zeg dat ik de Belgische betekenis van “deftig” grappig vind in een context waarin ik die Belgische betekenis niet verwacht.

    In dit verband ben ik het wel met je eens dat het label “spreektaal” in woordenboeken een dubbele lading heeft. Je kritiek dat “spreektaal” ook vaak gebruikt wordt om informele standaardtaal aan te duiden, is terecht. Dat is wat met het “deftig”-stukje bedoel: “deftig” is heel gewoon in het informele Nederlands in Vlaanderen, maar ik vind het komisch als je dat gebruikt in een zakelijke context over het innen van belastingen.

  10. Beste Ruud Hendrickx:

    de zin uit je reactie over “kwaad” en “boos” is als volgt, en ik citeer je:

    “In mijn dialect ken ik inderdaad alleen “kwaad”, maar is er iets tegen dat ik in de standaardtaal genuanceerder kan zijn?”

    M.a.w. je zegt hier letterlijk dat de Belgische betekenis van “kwaad” die het synoniem is van het Noord-Nederlandse “boos” gelijk is aan dialect. De differentiatie die Nederlanders zouden maken tussen “boos” en “kwaad” (als zijnde “zéér boos”) wordt door jou in diezelfde zin als AN of standaardtaal bestempeld. M.a.w. jouw perspectief is dat van de juiste norm die in Nederland ligt. Als er extra betekenissen in Nederland voor woorden zijn, dan zijn die meestal juist. Zijn er extra betekenissen voor woorden in België (of extra woorden die Nederlanders niet kennen) dan zijn die meestal fout. Of “komisch,” zoals bij “deftig frieten” bakken. Belgisch Nederlands bestaat vooral uit taalfouten en zelfs de persmededeling van het paleis wordt in het VRT Canvas nieuws aangepast: Belgisch-Nederlands “kwaad” wordt in “boos” veranderd, naar Noord-Nederlands model…

    Onze perspectieven zijn dus niet verenigbaar. Ik argumenteer hier op deze blog juist tegen de traditie van de taalzuivering in België, die ervan uitgaat dat de juiste norm meestal in Nederland ligt.

    Dit gezegd zijnde wilde ik je een extra vraag stellen: enige tijd terug vroeg ik je naar een lijst van Belgisch-Nederlandse standaardwoorden. Ik heb wel van Prisma een getal gekregen van hoeveel standaardwoorden zij erkennen, maar ik kan geen getallen voor Van Dale vinden, t t z voor Van Dale 2005. Ik vroeg me af of je me zou kunnen laten weten hoeveel Belgisch-Nederlandse standaardwoorden er in die editie staan?

    Bedankt alvast.

  11. Ruud Hendrickx

    Eigenaardige manier van lezen. “In mijn dialect ken ik inderdaad alleen maar ‘kwaad’.” betekent dus volgens jou dat ‘kwaad’ dialect is. Volgens mij betekent die zin niet meer dan: in het dialect dat ik spreek, komt alleen het woord ‘kwaad’ voor. Als jij daaruit concludeert dat ik vind dat ‘kwaad’ in de zin van ‘beetje boos’ alleen maar dialect is, tja.

    En om op je tweede vraag te antwoorden: een woordenboek “erkent” geen woorden, een woordenboek verklaart de betekenis van woorden en beschrijft het gebruik ervan. Ik zal eens nakijken hoeveel woorden in de Dikke het label “Belgisch” hebben.

  12. Ruud Hendrickx

    “jouw perspectief is dat van de juiste norm die in Nederland ligt”

    Nee, mijn perspectief is het Nederlands zoals dat NU in Vlaanderen gesproken wordt, in al zijn varianten, waarbij ik zo goed mogelijk probeer te beschrijven welke varianten in welke omstandigheden gebruikt worden. Hoe dat gebruik historisch tot stand gekomen is, interesseert me als beschrijver van het huidige Nederlands niet.

    Ik heb het ook al zo vaak gezegd: we moeten onze termen goed definiëren. Belgisch Nederlands is voor mij het Nederlands in al zijn varianten zoals dat in België gesproken wordt, dus alle dialecten, tussentalen en standaardvarianten. De Belgisch-Nederlandse standaardtaal is per definitie niet fout, anders was het geen standaardtaal. De vraag is alleen wat een standaardtaal is.

  13. Beste Ruud Hendrickx,

    Dank voor de reacties. Ik zou je inderdaad dankbaar zijn voor info over hoeveel Belgisch-Nederlandse woorden standaardtaal zijn in die 2005 Van Dale editie. Dus niet enkel hoeveel woorden het regiolabel “Belgisch” hebben, maar ook hoeveel daarvan “standaardtaal in België” zijn.

    Over je laatste punt: de vraag is alleen wat een standaardtaal is, ja, daarover graag meer.

    Bedankt.

  14. Ruud Hendrickx

    Ik heb de labeling nagekeken. Op dit moment hebben ongeveer 4000 woorden een label waar “Belgisch” of “in België” in voorkomt. Ongeveer de helft daarvan hebben een standaardtaallabel. Het label “in België” verwijst naar Belgische institutionele termen, die sowieso tot de standaardtaal behoren (zoals ‘remgeld’ e.d.).

    Het label “standaardtaal” in Van Dale is, zoals ik al vaak gezegd heb, heel specifiek: het gaat om woorden die vrijwel uitsluitend in de geschreven standaardtaal of in formelere situaties voorkomen.

    Het label “spreektaal” is dubbel: het verwijst enerzijds naar informele standaardtaalwoorden (begrijp dat als woorden die je bvb. wel in de vlotte presentatie op radio en tv hoort, maar niet in de zakelijke context van een journaal, en die je ook in informele geschreven taal aantreft) en anderzijds naar woorden die praktisch alleen in de gesproken omgangstaal voorkomen en die je niet zo dikwijls geschreven ziet staan. Het is de bedoeling dat onderscheid beter aan te geven.

    Er staan ook een beperkt aantal echte dialectwoorden in (dus woorden die alleen in een streektaal voorkomen), bv. omdat ze in Vlaamse literatuur in de dialogen voorkomen. Een woord als ‘kloef’ (klomp) behoort tot die categorie.

    Het is de bedoeling van Van Dale het aantal Belgische woorden (in alle varianten) uit te breiden. Daarom hebben we ook een oproep gedaan op Meldpunttaal.be om ontbrekende woorden te melden. Je begrijpt wel dat we vooral op zoek zijn naar woorden uit de categorieën “standaardtaal” en “spreektaal”.

  15. Beste Ruud Hendrickx,

    Bedankt voor de gedetailleerde info. Mag ik vragen tegen wanneer deze editie ongeveer zal klaar zijn? En het aantal Belgische woorden uitbreiden: hoeveel verwacht je dat er zullen bij komen, als je dat enigszins kan voorspellen? En hoeveel mannen/vrouwen werken hieraan?

  16. Ge moet dikwijls eens naar het Vlaams woordenboek kijken, daar staat nog een betekenis die trouwens in onderhavige zin gebruikt is.