Enkele rechtzettingen in berichtgeving over taalkundige uitspraken van Ruud Hendrickx

Bent u op zoek naar een artikel over aspecten van het Nederlandse taalbeleid in België, dan bent u op een verkeerde link terecht gekomen.  Gaat u dan naar :

https://belned.wordpress.com/

en

https://belned.wordpress.com/2010/12/20/belgisch-nederlands-taal/

°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°

Er zijn  enkele foutjes geslopen in onze kritische berichtgeving over taalkundige uitspraken van de heer Ruud Hendrickx, VRT taaladviseur en Van Dale hoofdredacteur. Enkele uitspraken zijn vooraf niet voldoende gecheckt  en daardoor zijn er enkele fouten gemaakt in de berichtgeving.  Op deze pagina volgt een rechtzetting van die fouten in berichtgeving, met onze oprechte verontschuldigingen aan het adres van de heer Ruud Hendrickx.

Bij sommige  punten gaat het om een nuance verschil (zie bv.  hieronder, punt 3 en 6), en wel bij de discussie over kleed/jurk en de voorkeuruitspraak van tram als trem, waarover hieronder meer.

Deze website wil een kritische analyse bieden van uitspraken van prominente taalkundigen, niet ad hominem, maar op basis van argumentatie.  Deze website wil argumenteren, en vermijdt elke vorm van beledigingen en ander negatief taalgebruik. Het zij hier opgemerkt dat we in open dialoog en vrije meningsuiting geloven, niet aan censuur doen, en dat ook alle kritische opmerkingen van Ruud Hendrickx allemaal op deze blog verschenen zijn.

(Kijk in de column links hiernaast voor recentere reacties van de heer Ruud Henndrickx en andere lezers).

Deze website blijft kritisch staan tegenover bepaalde taalkundige uitspraken van sommige prominente Belgische taalkundigen (vooral waar die het taalzuiveringsbeleid in Vlaanderen betreffen), maar hecht eraan onderstaande correcties en nuanceringen te noteren.

Nuanceringen en rechtzettingen:

1. In tegenstelling tot wat ik beweerde zegt Ruud Hendrickx  inderdaad dat “eindejaarsfeesten”  correct is op het VRT taalnet:

Verkeerde berichtgeving: “Eindejaarsfeesten is een voorbeeld van een ingeburgerde term die volgens taalkundigen als Ruud Hendrickx van het VRT taalnet niet meer mogen omdat ze van het Frans afkomstig zouden zijn.”

Reactie van de heer Hendrickx: “Pardon? Op …http://vrttaal.net/taaldatabanken_master/taalkwesties/e-ez/tk-e0029.shtml staat letterlijk: “Samenstellingen met eindejaars- zijn correct.”

2. Ruud Hendrickx klaagt inderdaad het onnodige en overtollige gebruik van het Engels aan:

Gedeeltelijk ongenuanceerde berichtgeving over de heer Hendrickx: “Misschien zou het goed zijn als Ludo Permentier van de Standaard of Ruud Hendrickx hieraan een taalrubriek zouden wijden. Je hoort hen zelden of nooit over onnodig Engels in het Nederlands, en toch leeft dit onderwerp onder de bevolking.”

Nuancering: ik schreef “zelden of nooit,” zoals de heer Hendrickx terecht opmerkt is er een link over “liever Nederlands” op het VRT taalnet:

Op http://vrttaal.net/taaldatabanken_master/spellen_schrijven/tips/st-10001.shtml  staat zelfs een link naar ‘2400 x liever Nederlands’

3.  Verwijzing naar Taaladviesnet dat geen uitspraak zou doen over kleed/jurk:

Reactie van de heer Hendrickx van mijn uitspraak:

“Op https://belned.wordpress.com/2011/01/11/kritiek-op-de-taalunie-tussen-nederland-en-belgie-die-effectief-het-belgisch-nederlands-en-vlaams-vedrukt/ beweert BelNed-man dat Taaladvies.net ‘kleed’ afkeurt. In Taaladvies.net zit geen advies over de kwestie ‘kleed / jurk’.”

Mijn antwoord: dit is ten dele waar, het Taaladvies.net zelf doet geen uitspraak over kleed/jurk op zijn website, maar het Taaladvies.net werkt samen met de Taaltelefoon, en die hebben op hun website wel een negatief advies over kleed en wel in hun brochure In duidelijk Nederlands (zie email van Taaladvies.net hieronder en deze link waar de Taaltelefoon duidelijk stelt dat “kleed” fout zou zijn als je AN wenst te spreken: ttp://taaltelefoon.vlaanderen.be/nlapps/docs/default.asp?id=1691.). Ook op het VRT taalnet van de heer Ruud Hendrickx wordt kleed vervangen door jurk, ook al zegt Prisma Handwoordenboek heel duidelijk dat “kleed” niet fout is maar het correcte AN synoniem is voor het Noord-Nederlandse “jurk”. De vraag is dus: waarom blijven de Taaltelefoon en de VRT taaladvies dienst zeggen dat het correcte woord “kleed” vervangen dient te worden door “jurk,” zoals in volgend voorbeeld te vinden op de website vrttaal.net?

“’s Avonds showde Virginie heel exclusief het kleed waarmee ze straks de hele wereld van z’n sokken wil blazen.

√ ’s Avonds showde Virginie heel exclusief de jurk waarmee ze straks de hele wereld van z’n sokken wil blazen.
Kleed in de betekenis van ‘jurk’ behoort volgens Van Dale niet tot de standaardtaal, ook niet de standaardtaal in België.”http://vrttaal.net/taaldatabanken_master/taalmail/taalmail281.shtml

AANVULLING:  in maart 2011 kregen we het volgende antwoord van de Taaltelefoon (Taaladvies.net): op basis van dat advies van het Taaladvies.net leid ik af dat het Taaladvies.net wel degelijk negatieve adviesen geeft over kleed.

Email bericht gekregen van Taaladvies.net

Onlangs hebt u via Taaladvies.net een taalvraag gesteld. Onder dit bericht vindt u het antwoord.

Met vriendelijke groet, 
Namens Taaladvies.net,

Annelies De Mulder

————————————————————————————————
Taaladvies.net is een samenwerking van de Nederlandse Taalunie, het Genootschap Onze Taal en de Taaltelefoon. De gegevens die u meedeelt, worden opgeslagen in een bestand. U hebt het recht om die te raadplegen en te laten verbeteren. Uw persoonlijke gegevens worden niet aan anderen doorgegeven, ze worden uitsluitend gebruikt om met u in contact te treden.


Titel kleed / jurk
Vraag Verbeterde versie van de vraag die ik eerder instuurde Beste Adviesdienst, Is kleed (in de betekenis van dameskleed) ook een Belgisch standaardwoord? Behoort het tot het AN of is alleen jurk AN? Waarom wel/waarom niet? Bedankt.
Antwoord Kleed behoort in de betekenis ‘jurk’ volgens de Grote Van Dale (2005) niet tot het Standaardnederlands, ook niet in België. Het woord krijgt in Van Dale het label ‘Belgisch-Nederlands, niet algemeen’. Zie ook regel 69 van In duidelijk Nederlands:http://taaltelefoon.vlaanderen.be/nlapps/docs/default.asp?id=1691.

4.  Kritiek op het Van Dale woordenboek en de belofte het Belgisch Nederlands beter te behandelen:

Ruud Hendrickx schrijft: “BelNed-man beklaagt er zich over dat in de Grote Van Dale nog steeds niets veranderd is ondanks de belofte dat het Belgische Nederlands er beter in behandeld zou worden. BelNed-man vergeet even dat er sinds 2009 nog geen nieuwe papieren Grote Van Dale verschenen is.”

Mijn antwoord: ik kijk uit naar de nieuwe Van Dale en de betere behandeling van het Belgisch Nederlands, m.a.w. de opname van meer Belgisch-Nederlandse of Zuid-Nederlandse woorden in de algemene standaardtaal, in die nieuwe versie van Van Dale. Mijn skeptische uitlatingen zijn gebaseerd op de taalzuiverende uitspraken van uzelf en andere prominente Vlaamse taalkundigen die aantonen dat het oude taalzuiverende klimaat nog steeds de discussie van de Belgisch Nederlandse standaardtaal beheerst. Slechts een miniem aantal Belgisch-Nederlandse woorden worden aanvaard als zijnde standaardtaal. Verder valt op dat 1.veel zakelijke verzorgde taal in onze Belgische media vol staat van onnodige Noord-Nederlandse woorden en uitdrukkingen, waarvoor Zuid-Nederlandse alternatieven bestaan, 2. dat vele gewone dagelijkse Belgisch-Nederlandse woorden als kleed, poetsen, kuisen, enz.,  geen standaardtaal mogen zijn en dat men onder Belgisch-Nederlandse standaardtaal dikwijls bureaucratische ambtenarentaal (of woorden als “verkeershinder”) verstaat.  Er is ook geen geen officiële lijst met Belgisch-Nederlandse standaardwoorden beschikbaar zijn op het internet, buiten de Wikipedia lijst, waarin ook fouten en onnauwkeurigheden staan.

Aanvulling: hieronder de heer Hendrickx naar het Referentiebestand Belgisch Nederlands, maar dat is de lijst gebruikt voor Prisma woordenboek.  De lijst van Belgische standaardwoorden in de Van Dale is niet beschikbaar gemaakt en nergens te vinden voor consultatie.  Verder blijkt dat er slechts een 4000 tal woorden en uitdrukkingen officieel Belgisch Nederlands zijn, en dat nog een kleiner getal als AN of standaardtaal aanvaard wordt. M.a.w. de lijst van Belgisch Nederlandse woorden is teleurstellend klein: het merendeel van Belgisch Nederlandse woorden wordt door taalkundigen nog steeds beschouwd als géén standaardtaal.

5.  Rechtzetting van bewering dat VRT taalnet zou zijn veranderd, na kritiek op het feit dat appelsien er als dialectwoord wordt beschreven.

Verkeerde berictgeving van mij: “op het VRT taalnet (geleid door de Vlaamse hoofdredacteur van van Dale) stond nog tot voor kort te lezen dat appelsien een dialect woord is, juist zoals goesting. Toen de website “Red het Belgisch Nederlands” kritiek uitte op het verkeerde gebruik van de term “dialect” (want hoe kan het dat een woord dat door miljoenen Vlamingen gebruikt wordt “dialect” is?), is die term dialect snel veranderd en weggehaald op de website van het VRT taalnet. Nu staat er dat appelsien “streektaal” is. Zo gaat dat dus in België: van zou gauw er hier of op “Red het Belgisch Nederlands” op taalkundige fouten wordt gewezen op het VRT taalnet en elders, wordt de website snel aangepast. Daarna lijkt het dan of wat wij hier zeggen “verzonnen” is. Maar op de kopie van de oude website die we hebben staat duidelijk het volgende te lezen: “Er staan veel woorden in die zonder enige twijfel dialect zijn: goesting, appelsien, […]” Een dikke taalkundige fout die dus al jàren op het VRT taalnet stond, met de bedoeling appelsien, goesting e d uit onze gemeenschappelijke standaardtaal te houden. Liever dan de websites snel aan te passen als er kritiek komt, zouden onze Vlaamse taalkundigen zich eens moeten afvragen vanwaar hun drang komt om onschuldige Zuid-Nederlandse woorden als “appelsien” en “goesting” te degraderen tot niet goed genoeg om als Belgische standaardtaal gebruikt te worden.”

Reactie van Ruud Hendrickx:”In Meldpunttaal.be schrijft BelNed-man dat ik na zijn kritiek de tekst aangepast heb. Hij beweert dat ik het woord “dialect” vervangen heb door “streektaal” in verband met “appelsien”. In werkelijkheid gaat het over twee verschillende teksten, die hij door elkaar haalt.”

Antwoord: ik heb inderdaad twee web pagina’s door elkaar gehaald en het is dus niet zo dat de web pagina van het VRT taalnet gauw werd aangepast na mijn kritiek op de beschrijving van appelsien als dialect  Mijn excuses voor deze onterechte berichtgeving (noot: ik heb evenwel nooit gezegd dat u dat persoonlijk veranderd zou hebben).

6. Rechtzetting van de bewering dat de Noord-Nederlandse uitspraak wordt “opgelegd”

Mijn verkeerde berichtgeving: “Zo wordt aan VRT journalisten opgelegd de Noord-Nederlandse uitspraak van woorden als dossier, tram, plastic, enz. te gebruiken,… en deze uitspraak is normatief voor Vlaanderen.”

Reactie van Ruud Hendrickx: “Ik schrijf letterlijk op VRTtaal.net: “Maar mag ik toch deze warme oproep doen? Zeg alsjeblieft tram. Het is nergens voor nodig dat we trem zeggen. Geen enkele Vlaming doet dat spontaan, waarom zouden wij het dan wel doen?” en “Enige tijd geleden kreeg ik een smekend mailtje van de nieuwsdienst of ze alsjeblieft dos-sier mochten zeggen, want elke politicus en advocaat zegt dat en wij staan er dan zo wijsneuzerig bij met ons dos-jee. Natuurlijk mag dat. Het mag, het hoeft niet. Sinds wanneer is de uitspraak van een bedrijf normatief voor Vlaanderen? Ik ben taaladviseur van een omroep, niet van heel Vlaanderen. Wil iemand het taalgebruik van de omroep als voorbeeld nemen, mij goed. Wil hij dat niet, mij ook goed.”

Johan merkt op dat er in het Taalcharter van de VRT staat: “”De VRT wil de norm voor de Belgische variant van de Nederlandse standaardtaal zijn en blijven.” en dat dit niet strookt met bovenstaande uitleg.

Antwoord van Ruud Hendrickx: “Terechte opmerking over het taalcharter, Johan. De tekst is van 1998 en is aan revisie toe, vooral ook omdat het denken over taaladvisering de laatste vijf, tien jaar helemaal veranderd is. In recentere beleidsteksten hebben we het preciezer over ‘normverspreider’. We bepalen niet zelf de norm, maar we proberen wel de levende norm uit te dragen. En dat is een verschuivende norm, getuige de voorbeelden die ik hierboven geef.”

Mijn antwoord en verklaring:

Ik geef  toe dat het woord “opleggen” de indruk schept dat de VRT bij verordening de Noord-Nederlandse uitspraak oplegt aan nieuwslezers (en ik heb dat ondertussen aangepast op deze blog na uw terechte kritiek). Ik wil dat nuanceren door te zeggen dat we vaststellen dat VRT nieuwslezers bijna zonder uitzondering de Noord-Nederlandse uitspraak voor woorden als tram, gangster, crashen, dossier, e.d. gebruiken.

Op uw VRT taalnet zegt u: “”Maar mag ik toch deze warme oproep doen? Zeg alsjeblieft tram. Het is nergens voor nodig dat we trem zeggen. Geen enkele Vlaming doet dat spontaan, waarom zouden wij het dan wel doen?”  Het is ook goed te horen dat er ook nieuwslezers zijn die de Belgische uitspraak wensen te gebruiken, maar voorlopig horen we zo goed als bijna uitsluitend de Noord-Nederlandse uitspraak.  U schept daarmee de indruk dat die uitspraak de eigenlijke juiste is want, op de officiële website van de Taaltelefoon staat duidelijk dat de VRT uitspraak de norm is voor Vlaanderen, ik citeer en voeg er de link aan toe:  “Algemeen wordt aangenomen dat de uitspraak van journalisten in nieuwsuitzendingen en andere informatieve programma’s van de VRT geldt als referentie voor de norm in Vlaanderen.” (http://taaltelefoon.vlaanderen.be/nlapps/docs/default.asp?id=1266) En in het Taalcharter van de VRT staat: “”De VRT wil de norm voor de Belgische variant van de Nederlandse standaardtaal zijn en blijven.” (zolang de revisie er nog niet is, geldt dit document nog steeds als referentietekst) Dus niet enkel het Taalcharter maar ook de officiële taaltelefoon van de Vlaamse overheid wekken duidelijk de indruk dat de VRT uitspraak (en in het geval van de VRT charter het VRT Nederlands tout court) de norm is. Deze expliciete verwijzingen naar hoe de VRT en het VRT Nederlands als norm functioneren in Vlaanderen,  maken dat men de VRT bezwaarlijk als een gewoon bedrijfje als een ander, met een eigen huisstijl als een ander, kan beschrijven. Afgaande op die verwijzingen naar “de norm” gebruikte ik de zin “opleggen aan journalisten”. Het mag zijn dat u mij  de keuze geeft om te zeggen wat ik wil, en zelfs plat dialect te spreken als ik dat zou willen, maar VRT journalisten hebben wel degelijk een voorbeeldfunctie. Het feit dat ze bijna unaniem de Noord-Nederlandse uitspraak gebruikten (en nog steeds voor een groot deel gebruiken?), plus de opmerking op de website van Taaltelefoon, geven toch de indruk dat een  voorbeeld/voorkeur uitspraak aan hen wordt “opgelegd”, waarbij “opleggen” in aanhalingstekens staat want het heeft dan de betekenis “van hen verwacht wordt.”  Het gaat hier om een nuance verschil in woordkeuze. Maar goed, ik heb het woord “opleggen” weggehaald en kijk uit naar de Belgisch-Nederlandse uitspraak op de VRT.

Ter aanvulling: u schrijft hierboven:  “Enige tijd geleden kreeg ik een smekend mailtje van de nieuwsdienst of ze alsjeblieft dos-sier mochten zeggen, want elke politicus en advocaat zegt dat en wij staan er dan zo wijsneuzerig bij met ons dos-jee.” De verwijzing naar “smekend mailtje” suggereert dat niet enkel ikzelf, maar ook de nieuwsdienst zelf onder de indruk scheen te zijn, dat van VRT journalisten  de Noord-Nederlandse uitspraak van dossier verwacht werd.  Zou het niet mogelijk zijn van dit punt te verduidelijken in één van uw taalmails, of als die taalmail er al is, kan die dan ook gepost worden?

Advertenties

7 reacties

Opgeslagen onder Uncategorized

7 Reacties op “Enkele rechtzettingen in berichtgeving over taalkundige uitspraken van Ruud Hendrickx

  1. Ruud Hendrickx

    Bij punt 4:

    Het Instituut voor Nederlandse Lexicologie stelt een referentiebestand Belgisch-Nederlands ter beschikking:

    http://www.inl.nl/nl/lexica/referentiebestand-belgisch-nederlands-(rbbn)

    Aanmelden (gratis) is verplicht. Lees de handleiding voor de precieze definitie van termen.

  2. Pingback: Waarom is het Belgisch Nederlands bedreigd en hoe kan u helpen? « RED HET BELGISCH NEDERLANDS

  3. Ruud Hendrickx

    Bij punt 6:

    U hoeft niet te wachten op de Belgisch-Nederlandse uitspraak van woorden als “tram”. Surf naar de Redactie:

    http://www.deredactie.be/cm/vrtnieuws/mediatheek

    en geef als zoekterm “tram”. U zult vaker [tram] dan [trem] horen.

    U kunt dezelfde oefening doen met “dossier”.

  4. Bedankt! Ik ben hetzelfde beginnen doen met “gangster” maar ik werd het na vijf clippen moe.

    Uitkomst: 2x Vlaamse a en Vlaamse g, 1x Engelse g en Engelse/Antwerpse a/West-Vlaamse e… voorlopig geen spoor van Standaardnederlandse korte e’s

    yay!

  5. Ruud Hendrickx

    Bij punt 6:

    De Taaltelefoon zegt dat de uitspraak van de VRT als referentie voor de norm in Vlaanderen geldt. Lees heel goed wat er staat: ze zeggen (volgens mij bewust) NIET dat de uitspraak van de VRT als norm voor Vlaanderen geldt. Ik lees dat als ‘als je Vlamingen vraagt wie volgens hen het Nederlands uitspreekt zoals dat in Vlaanderen zou moeten klinken, dan verwijzen ze naar het journaal van de VRT’.

    Als je dat reduceert tot de manier waarop drie of vier woorden uitgesproken worden, dan bekijk je de zaak wel erg eng. Het gaat ook over de kleur van de Nederlandse klinkers en tweeklanken, over assimilatie en intonatie. En ja, er worden eisen gesteld aan de journalisten op het gebied van stemtechniek, uitspraak en intonatie. Maar noem me eens één bedrijf dat geen eisen stelt aan zijn personeel voor het uitoefenen van hun taak.

  6. ‘als je Vlamingen vraagt wie volgens hen het Nederlands uitspreekt zoals dat in Vlaanderen zou moeten klinken, dan verwijzen ze naar het journaal van de VRT’.

    Beste Belned, vind je nu nog altijd dat ik teveel het idee van “vrije markt” aanhang?

  7. Ooo assimilatie! Waarom zeggen ze bij de VRT dingen als “handoek” en “uidaging” (dat laatste heeft volgens mij iets met nen ajuin te maken ofzo)? Minder erg vind ik “op te” enzo ipv “ob de”, want het klinkt dankzij vormvarianten als “langst” ipv “langs” iets minder raar

    Als ge Vlamingen vraagt heb ik den indruk dat ze de diftongering van ee en oo juist bevreemdend vinden. Dat geldt ook voor de uitspraak van ui als [œy] ipv als [œi].

    d’On-Vlaamse intonatie van de nieuwslezers vind ik persoonlijk te zot voor woorden, maar ik zou ni weten of andere mijn mening delen in dat geval. Idem voor de dikwijls voorkomende uitspraak van de doffe e alsof ze helder was.

    Dit zijn volgens mij de kleine maar belangrijke punten waar nieuwslezersuitspraak verschilt van die van normale Vlaamse SN-sprekers en ook de reden waarom sommige het beschrijven als “Nederlands met een Hollands accent”