Ruud Hendrickx, hoofdredacteur van Dale en VRT taaladviseur, over “ge zijt” (n.a.v. de campagne van de Lijn “Ge zijt nen engel”)

Eerder werd op deze blog al gemeld dat er in België soms merkwaardige taalkundige uitspraken gedaan worden over wat al dan niet dialect is. Het negatieve woord “dialect” wordt in België graag gebruikt om nederlandstalige Belgen aan te sporen een Zuid-Nederlands woord te laten varen en over te schakelen op een Noord-Nederlandse variant. Zo wordt gezegd dat het bovengewestelijke “kleed” (dat ooit standaardwoord was) “dialect” zou zijn en dat je om AN te spreken eigenlijk het Noord-Nederlandse “jurk” dient te gebruiken. En dat werkt, want als je lang genoeg zegt dat woorden als “schoon” of “plezant” dialect of “slechts spreektaal” zijn, gaan mensen die AN willen spreken ze automatisch vermijden.  Ook in hun informele omgangstaal met vrienden en familie.

Zo worden geleidelijk heel wat Belgisch-Nederlandse woorden afgeleerd.  Dat wegzuiveren van Zuid Nederlands ten voordele van Noord Nederlands gebeurt  vanuit de zichtwijze dat het Nederlands in België gestandaardiseerd dient te worden, t.t.z. min of meer identiek dient te worden aan het Nederlands in Nederland. Dit noemen we in de taalkunde taalzuivering (in dienst van de standaardisering of standaardisatie van het Nederlands): het wegdrukken van zogenaamd onacceptabele woordenschat.  En dat lukt ook ten dele: Noord-Nederlands spreektaalwoord “leuk” mag wel, het Zuid-Nederlands spreektaalwoord “plezant” daarentegen mag niet (in het AN).  Resultaat: “plezant” wordt weggedrukt ten voordele van het woordje “leuk” en komt minder en minder voor.

Het wegzuiveren van Zuid-Nederlandse taalgebruiken gebeurt door het negatief brandmerken van die zegswijzen. Vooral het negatief gekleurde “dialect” dient als markeerder om aan te tonen dat je een bepaald woord of een bepaalde zegswijze maar beter niet gebruikt als je “beschaafd” wil zijn en “beschaafd” wil spreken.  Zo kwamen we bij het googelen terecht op een o.i. merkwaardige taalkundige uitspraak van de heer Ruud Hendrickx, Vlaams hoofdredacteur van van Dale en VRT taaladviseur. Hendrickx verscheen in 2007 in de pers omdat hij kritiek had op de nieuwe slogan van de Lijn (de Vlaamse vervoersmaatschappij), die luidde “Ge zijt nen engel” (betekenis: je gedraagt je goed).  Hendrickx vond het niet kunnen dat de Lijn geen AN gebruikte en stelde dit publiek aan de kaak.  Niet alleen kan men zich vragen stellen bij zo’n  interventie: waarom zou de Lijn “Ge zijt nen engel” niet mogen gebruiken? Het is een eerder pittige Zuid-Nederlandse uitspraak die in de spreektaal of omgangstaal door heel veel mensen gebezigd wordt. Waarom niet wat “couleur locale”, wat is daar mis mee en is het wel de taak van een taaladviseur het gebruik van de spreektaal zo aan banden te leggen?

Dat zijn legitieme vragen. Het gevolg was een uiteenzetting tussen Ruud Hendrickx en een blogger Sereniteit die een open brief aan Hendrickx schreef:  de blogger stelt dat “gij/ge zijt” gewoon Zuid-Nederlandse spreektaal is en dat  er dus niks mis mee is dat de Lijn die slogan gebruikt. Hendrickx riposteert daarop met de uitspraak dat “gij zijt” een “Brabants-Antwerpse dialectvorm” zou zijn en dus zeker niet universeel in Vlaanderen.  Maar hierbij moeten we kritiek aanteken want dit is een hoogst merkwaardige uitspraak: “Gij zijt” een “Brabants-Antwerpse dialectvorm” zoals hier beweerd wordt?  Geenszins.   “Gij zijt” is géén dialectvorm. “Ge/gij zijt” is gewoon de oudere vorm Nederlands die ook in gans Nederland gebruikt werd.  Lezen we even de brieven van Vincent van Gogh na. Die schrijft in 1877 aan zijn broer Theo:

” Ik ben blij voor U dat gij zoo spoedig op reis zijt gegaan, dat is een goede afwisseling.”

Anders gezegd: het gebruik van “gij/ge zijt” in het Zuid Nederlands is géén dialect, maar in de Zuid-Nederlandse spreektaal is “gij zijt” een relict of overblijfsel van een oudere standaardtaal, die universeel en overal ingeburgerd was, ook in Nederland, zoals de brieven van Vincent van Gogh en tal van andere Noord-Nederlandse teksten aantonen. Maar in het kader van de standaardisatie van het Nederlands is het gemakkelijker het negatief geladen woord “dialectvorm” te gebruiken in de strijd tegen zgn. ongewenste vormen van het Zuid Nederlands.

Waarom dit  publiek optreden van een taaladviseur tegen een slogan van de nationale vervoersmaatschappij de Lijn (Ge zijt nen engel) ? Waarom belerend (repressief) optreden tegen een onschuldige Zuid-Nederlandse slogan als “Ge zijt nen engel”? Het is o.i. een voorbeeld van wat we op deze blog “taalcensuur” noemen en heeft veel weg van een poging om de Zuid-Nederlandse spreektaal te bannen uit de publieke ruimte. Héél letterlijk dan, want de slogan prijkte via posters op bushokjes en in trams. De bedoeling is namelijk dat Vlamingen, juist zoals Nederlanders, in hun spreektaal je zeggen i.p.v. vast te houden aan ge en gij. Men wil van dat gij en ge af of het de Belgen afleren. Ook termen als “Verkavelingsvlaams” en “tussentaal” hebben een sterk negatieve bijklank waarmee de gebruikers van “ge” gebrandmerkt worden. Men zou “ge” ook Zuid-Nederlandse spreektaal kunnen noemen, i.p.v. verkavelingsvlaams of tussentaal. Maar verkavelingsvlaams is een uiterst negatieve term en is dus handiger in de pogingen om Zuid-Nederlandse spreektaal af te leren.

Voetnoot:

We vragen ons af of spreektaal in Vlaamse feuilletons van de VRT vooral gedoogd wordt vanwege de kijkcijfers? En zelfs in de laatste reeksen afleveringen van FC De Kampioenen zijn er talrijke taalzuiverende optredens, zoals de vervanging van “schoon” door “mooi”. Bieke zegt op het einde van de serie niet alleen dikwijls “mooi” maar ook “leuk” wat opvalt aangezien het lijflied van F.C. de Kampioenen “kampioen zijn is plezant” luidt.  Ook andere typische Zuid-Nederlandse spreektaalwoorden worden in de laatse afleveringen van F C de Kampioenen weggezuiverd, zoals “bomma” en “bompa”  door “opa” en “mammie.” Dat laatste woord gebruikt werkelijk geen kat. Maar alles beter dan de spreektaal woordenschat gebruiken die men wil afleren. Vergelijk dit met André Rieu  (Nederlands Limburger) die voor het oog van miljoenen kijkers uit Duitsland, Nederland en België een Duitse presentatrice wijsmaakte dat de Nederlandse vertaling van het Duitse woord “Opa” “bompa” is.  Als we een aantal opiniemakers mogen geloven zou  André Rieu “Verkavelingsvlaams” spreken… Om maar even de absurditeit van sommige taalkundige beweringen in de verf te zetten. Rieu spreekt natuurlijk géén verkavlingsvlaams, maar Zuid Nederlands, want Zuid Nederlands strekt zich ook uit tot Nederlands Limburg, Noord Brabant en Zeeuws Vlaanderen (vandaar dat André Rieu ook wel eens voor een Vlaming wordt genomen).  Maar let u eens op hoe weinig de term “Zuid Nederlands” nog gebruikt wordt. In plaats daarvan vinden we in kranten als de Standaard en in uitlatingen van prominente Vlaamse taalkundigen en opiniemakers veelvuldig negatieve verwijzingen naar het “Verkavelingsvlaams”. Bedoeling: via belerende en negatieve opmerkingen het taalgebruik van nederlandstalige Belgen ingrijpend te veranderen.

Noot: de discussie over ge zijt is te lezen op http://sereniteit.wordpress.com/2007/10/30/open-brief-aan-ruud-hendrickx-ivm-zijn-commentaar-op-actie-ge-zijt-nen-engel/


Advertenties

11 reacties

Opgeslagen onder Uncategorized

11 Reacties op “Ruud Hendrickx, hoofdredacteur van Dale en VRT taaladviseur, over “ge zijt” (n.a.v. de campagne van de Lijn “Ge zijt nen engel”)

  1. Leen Van Acker

    Zo typisch, een algemeen Vlaams kenmerk als ‘Antwerps’ bestempelen (dat doet ze zo graag, die taalelite) zodat de rest van Vlaanderen zich ervan vervreemd zou voelen, maar dit is gewoon te belachelijk

  2. http://www.vlaamsetaal.be/bericht/1735/hun-beste-argument

    bedankt om mn aandacht weer is aan die uitspraak te vestigen! toen wist ik nog ni genoeg om Ruud deftig tegen te spreken

  3. De Antwerpse taalkundige Georges De Schutter (nu emeritus) bestrijdt al jarenlang te vuur en te zwaard de these van de zogenaamde ‘Brabantse expansie’ (die zegt dat Brabantse dialectvormen vanwege het prestige van de Brabantse centrumregio als economisch en cultureel zwaartepunt in Vlaanderen overgenomen worden door de perifere Vlaamse provincies en Limburg). Eén van zijn hoofdargumenten heeft daarbij betrekking op de typisch Zuid-Nederlandse aanspreekvormen “ge” en “gij”. Zijn stelling luidt – net zoals hier – dat deze varianten geen validatie verlenen aan de theorie van de Brabantse expansie, omdat ze al sinds de Middeleeuwen in de niet-Brabantse gebieden ingeburgerd zijn.

  4. Pingback: Ludo Permentier, taaldeskundige van het Groene Boekje en de Taalunie, doet vreemde uitspraken n.a.v. “voorschoot” « RED HET BELGISCH NEDERLANDS

  5. Pingback: Waarom is het Belgisch Nederlands bedreigd en hoe kan u helpen? « RED HET BELGISCH NEDERLANDS

  6. Ruud Hendrickx

    Ik wijs nog eens op onnauwkeurigheden. “(Dat gebeurt op het VRT taalnet van de heer Ruud Hendrickx, dat ook verbonden blijkt te zijn aan het Taaladviesnet van de Taalunie en de taaltelefoon van de Vlaamse overheid.)”

    Wat bedoelt u met “verbonden”? Ja, ik ben lid van het Taaladviesoverleg van de Nederlandse Taalunie, waarin vijf Vlaamse en vijf Nederlandse taaladviseurs zitting hebben. Ja, de Taaltelefoon, als taaladviseur van de Vlaamse overheid, zit ook in dat overleg. Het lijkt me niet meer dan logisch dat onze websites het dan ook over bepaalde dingen eens zijn.

    “…de standaardtaal uit België (woorden die geen dialect zijn, maar die toonaangevende Vlaamse taalkundigen degraderen tot dialect om het gebruik ervan in te dijken”. Wat zegt u nu eigenlijk? Ik wil niet vitten over woorden, maar er zullen weinig taalkundigen zijn die een waardeoordeel over een taalverschijnsel uitspreken. Taaladviseurs doen dat wel.

    U hebt het over “censuur van de standaardtaal uit België”. Ik ken geen enkele moderne taaladviseur die woorden die volgens hem tot de standaardtaal behoren, censureert. Het zou natuurlijk wel kunnen dat hij het niet met u eens is dat een bepaald woord standaardtaal is.

    En zo kom ik weer bij mijn fundamentele kritiek op uw berichten. Uw termen zijn niet gedefinieerd. Wat is volgens u standaardtaal? Op welke manier bepaalt u wat standaardtaal is? Zolang we dat niet weten, is eigenlijk elke discussie zinloos.

  7. Pingback: Open Brief aan Ruud Hendrickx, VRT taaladviseur en hoofdredacteur van Dale: of, een poging om het taboe rond de censuur van Belgisch Nederlands te doorbreken « RED HET BELGISCH NEDERLANDS

  8. Pingback: Antwoord aan Ruud Hendrickx, VRT taaladviseur en van Dale hoofredacteurd. Deel 1 « RED HET BELGISCH NEDERLANDS

  9. Pingback: Wat is BelgischNederlands, waarom is het bedreigd en hoe kan u helpen? | RED HET BELGISCHNEDERLANDS RED HET ZUID NEDERLANDS

  10. Pingback: Waarom is het Belgisch Nederlands (Zuid Nederlands) bedreigd en hoe kan u helpen? | RED HET BELGISCHNEDERLANDS RED HET ZUID NEDERLANDS

  11. Pingback: Het gebruik van u, gij, ge, jij en je (en tutoyeren) in Vlaanderen: nog een hoofdstuk over het Belgisch Nederlands | RED HET BELGISCHNEDERLANDS RED HET ZUID NEDERLANDS