Kritiek op de Taalunie tussen Nederland en België. Wordt het Belgisch Nederlands door standaardisatie van het Nederlands verdrukt? (n.a.v. een artikel van Jeroen Brouwers)

Vandaag, 11 januari 2011, een lang artikel in de Standaard waarin Nederlands schrijver Jeroen Brouwers kritiek heeft op het instituut van de Taalunie. Wij hebben op deze blog reeds  kritiek geuit op bepaalde aspecten van de Taalunie. Waarom? Niet omdat we iets hebben tegen de positieve werkingen van de Taalunie (bevordering Nederlands in het buitenland, Inktaap, cultureel huis De Buren, enz.).  Wel omdat de Taalunie ontstaan is op basis van een achterhaalde idee over het Nederlands en zo in wezen een ideologie uit de 19de eeuw voorstaat, m.a.w. dat er eigenlijk maar één standaard algemeen Nederlands mag zijn. Dit idee van dat éne Nederlands ligt verankerd in de naam zelf van die unie: Taal – unie.  Sinds haar ontstaan in 1980, is de Taalunie geevolueerd naar een “pluricentrische” visie van het Nederlands. De Taalunie erkent nu het Surinaams Nederlands en het Belgisch Nederlands, maar in concreto staat de Taalunie o.i. nog steeds voor een AN dat vooral door het Noord Nederlands gekleurd wordt.  Er bestaat voor de Taalunie maar één algemeen Nederlands, met de stipulering dat er ook regionale variatie bestaat in Vlaanderen. Maar als je de uitspraken van vertegenwoordigers aandachtig leest, blijkt dat voor hen het gros van het Belgisch Nederlands uit gesproken taal (spreektaal) bestaat en dus niet tot het geschreven AN behoort. Slechts een veel te klein aantal Belgisch-Nederlandse woorden en uitdrukkingen wordt als standaardtaal erkend en aanvaard: momenteel slechts een 4000tal. De meeste Zuid-Nederlandse woorden (een heel woordenboek vol) worden afgedaan als “slechts spreektaal, geen standaardtaal,” en in het slechtste geval als dialect. Verder is de Taalunie voorstander van de standaardisatie van het Nederlands.  In de praktijk betekent taal – unie dat het Zuid Nederlands, het Belgisch Nederlands, weggedrukt wordt door het Noord Nederlands in België, dat meestal als norm geldt voor wat juist AN is.

Al een hele tijd erkent de Taalunie het Belgisch Nederlands en Vlaamse vertegenwoordigers van de Taalunie stellen ook dat ze het statuut van het Belgisch Nederlands willen bevorderen: men neemt dan het woord “taalvariatie” in de mond en onderstreept dat ook het Belgisch Nederlands recht op bestaan heeft.  We vinden dit lovenswaardig initiatieven.  Maar zoals deze website aantoont, deze uitspraken dienen o.i. soms met een korrel zout gelezen te worden. Uit analyse van stijlhandboeken, sommige taalkundige uitspraken en de voorkeur voor heel wat Noord-Nederlandse woordenschat in onze media, zou je kunnen afleiden dat het Belgisch Nederlands verder weggedrukt wordt en dat er nog steeds aan taalzuivering gedaan wordt.

In plaats van meer Zuid Nederlands in de standaardtaal toe te laten, is er o.i. simplificatie en standaardisatie van het Nederlands. (Het “schoon Vlaams” en het Zuid Nederlands mogen al helemaal niet meer want werden omgedoopt tot het te verafschuwen “Verkavelingsvlaams,” waarvan Belgen te pas en te onpas beticht worden).

Hier is Jeroen Brouwers’ eigen kritiek op de Taalunie:

“De Taalunie ontvangt meer dan 10miljoen euro subsidiegeld per jaar, en dat kan volgens Brouwers beter besteed worden. Aan het Vlaams Fonds voor de Letteren, bijvoorbeeld. ‘Bij de Letteren zouden ze dat geld goed kunnen gebruiken. Het zou tenminste naar de auteurs gaan, die het nu met een hongerloon moeten stellen.’ Het argument van de VlaamsNederlandse overkoepelende organisatie dat ze de band tussen Noord en Zuid versterkt, vindt Brouwers evenzeer onzin. ‘Er is geen band. Nederlandse auteurs worden in Vlaanderen nauwelijks gelezen en Vlaamse programma’s worden in Nederland ondertiteld, en omgekeerd. Onze “hechte taal- en cultuurband, is een achterhaald cliché dat stamt uit het Consciencetijdperk.’ ‘Dit protest is geen poging om zielig te doen, maar iemand moet zijn stem verheffen opdat er iets van de grond zou komen. Laat iemand toch eens uitzoeken of er wel iets constructiefs met dat geld gebeurt bij de Taalunie.'”

Ludo Permentier is taalkundige, heeft ook een column in de Standaard, en is prominent Vlaams vertegenwoordiger van de Taalunie.

Hier is Permentiers reactie op Brouwers:

“Ludo Permentier, medewerker van de Nederlandse Taalunie, verdedigt zich tegen de aantijgingen dat het budget niet goed besteed zou worden. ‘Er is taaladvies.net, een website die vorig jaar aan 2,5miljoen unieke bezoekers gratis taaladvies verschafte. Achter de schermen werkt het Instituut voor de Nederlandse Lexicologie in Leiden, dat de taalbanken onderhoudt waaruit geput wordt voor alle Nederlandstalige woordenboeken en toepassingen in taal- en spraaktechnologie. En er is nog zoveel meer.’ Permentier benadrukt dat de samenwerking tussen Vlaanderen en Nederland een efficiënte werking mogelijk maakt. ‘Dat de culturele banden daardoor worden aangehaald, was zeker een van de motieven, maar tegenwoordig is dat naar de achtergrond gedrongen. Jeroen Brouwers is blijkbaar nog altijd boos op de Taalunie vanwege de Prijs der Nederlandse Letteren. Dat hij uit rancune voorstelt om belangrijke literaire, taalkundige en onderwijsvoorzieningen op te heffen, siert hem niet.'”

Ons perspectief betreft de taal en of de Taalunie meewerkt aan het diversifiëren van de standaardtaal.  Het Taaladviesnet van de Taalunie is een instrument van die Taalunie, dat raad geeft over of Nederlandse uitdrukkingen al dan niet tot het AN of onze standaardtaal behoren.  Tip het woord “plezant” in, een woord dat nog niet zo heel lang geleden acceptabel was in België, en wat komt naar boven als antwoord: “Vraag is plezant correct? Antwoord van Taaladvies Net: Nee, het bijvoeglijk naamwoord plezant is geen standaardtaal. Het komt vooral in België voor, maar is ook in Nederland niet helemaal onbekend. Alternatieven in de standaardtaal zijn plezierig, vrolijk, opgewekt, lustig, grappig, lollig, prettig, leuk, vermakelijk, vrolijk, aardig, behaaglijk, aangenaam en genoeglijk.”  Meer recent schreef Permentier een sarcastisch stukje over het woord “plezant” waarin het als “lomp” werd afgedaan: http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=ME37C5S7 Of, hoe acceptabele woorden uit de “gemeenschappelijke” standaartaal gehouden worden.

 

Coda: Sterkte toegewenst aan Jeroen Brouwers!

Aanbevolen lectuur: de lezerscommentaren onder het artikel over Jeroen Brouwers in de Standaard. Jeroen Brouwers wordt hier nota bene ervan beschuldigd, ik citeer, “lid te zijn van de Vlaamse Beweging” en vandaar tegen de Taalunie te zijn. Hallucinant hoe zéér de idee die impliciet ten grondslag ligt aan de Taalunie, dat er maar één Nederlands mag zijn, aanwezig is bij sommige Belgen. Zozeer dat men een Nederlands schrijver als Brouwers ervan gaat beschuldigen heimelijk flamingant te zijn omdat hij tegen de Taalunie is. Daarom noemde ik eerder aspecten van het taalbeleid in België ideologisch en daarom doet elk zichzelf respecterend Nederlands taalkundige er goed aan zich ver te houden van termen als “Verkavelingsvlaams.” Het is een negatieve term die gebruikt wordt in de poging om het Nederlands in België te standaardiseren naar Noord-Nederlands model. Wie daar kritiek op heeft wordt meteen beschuldigd van “flamingantisme,” en zelfs een Nederlands schrijver als Jeroen Brouwers ontsnapt niet aan deze exorbitante beschuldigingen. Het is toch legio dat het Belgisch Nederlands recht op bestaan heeft, juist zo goed als het Amerikaans of Brits Engels. Maar men heeft de discussie over taal in België zo ideologisch gemaakt dat u, als u kleed of schoon wenst te zeggen, bijna beschuldigd wordt van flamingantisme, en op zijn minst van Verkavelingsvlaams, tussentaal, dialect, of andere negativiteit. Dat is o.i. indirect mee het werk van de Taalunie, spijtig genoeg, want de Taalunie heeft decennia lang de unificatie van het Nederlands nagestreefd, een “unificatie” die concreet de verdrukking van het Zuid Nederlands of Belgisch Nederlands betekende.  Dit kan enkel veranderd worden, geloven we, als de Taalunie en haar leden afstappen van de idee dat er maar één AN, maar één Nederlands kan zijn, en het  Noord en Zuid Nederlands op gelijke voet behandelt. Juist zoals dat het geval is met het Brits en Amerikaans Engels, die elkaars gelijke zijn.


Advertenties

4 reacties

Opgeslagen onder Uncategorized

4 Reacties op “Kritiek op de Taalunie tussen Nederland en België. Wordt het Belgisch Nederlands door standaardisatie van het Nederlands verdrukt? (n.a.v. een artikel van Jeroen Brouwers)

  1. In het stukje over “aanbevolen literatuur” (helemaal onderaan) slaat de schrijver van deze blog de nagel op de kop: de beschuldiging van ‘Vlaamsgezindheid’ en de daarmee geassocieerde rechts-reactionaire sympathieën is namelijk dé drogreden bij uitstek waarmee elk streven naar erkenning van Belgische en/of Zuid-Nederlandse varianten op voorhand in de kiem gesmoord wordt – of dat nu om ‘algemeen’ Belgisch-Nederlandse woorden gaat zoals “kleed”, “schoon” of “plezant”, dan wel om de meer ‘extreme’ varianten van het ‘Verkavelingsvlaams’, zoals “gij” of reflexivumvormen zoals “ik vergis m’n eigen”, e.d. De strategie bestaat er vrijwel zonder uitzondering in om meer ‘rekkelijke’ pleidooien te brandmerken als ‘ideologisch verdacht’. Er wordt, kortom, op de man gespeeld, en haast nooit eens op de bal. Het toont aan hoever Vlaanderen nog verwijderd is van een gezonde discussie over taal en taalvariatie!
    …en de vraag laat zich stellen of het niet net de taak van een instantie zoals de Taalunie is om daarin te voorzien!

  2. Pingback: Ludo Permentier, taaldeskundige van het Groene Boekje en de Taalunie, doet vreemde uitspraken n.a.v. “voorschoot” « RED HET BELGISCH NEDERLANDS

  3. Ruud Hendrickx

    Neem eens de proef op de som. Tik eens op Taaladvies.net de volgende woorden in: inkaderen, bemeubelen, aan boord leggen, middens, onthaal, opbrengsthuis. Allemaal “standaardtaal in België”. Geen Algemeen Nederlands.

    En tik nu eens deze woorden in: beleggingspand, prognosticeren, centimeter (=lintmeter), ledenpas, enerverend (=boeiend). Allemaal “standaardtaal in Nederland”. Geen Algemeen Nederlands.

    Die beoordeling van Taaladvies.net is gebaseerd op onderzoek bij Vlaamse en Nederlandse gewone taalgebruikers (geen taalspecialisten!). “Standaardtaal in België” betekent dat het woord in NL niet of nauwelijks bekend is en dat de Vlaamse panelleden het als standaardtaal beschouwen. “Standaardtaal in Nederland” betekent dat het woord in B niet of nauwelijks bekend is en dat de Nederlandse panelleden het als standaardtaal beschouwen.

    En nu “plezant”. Hetzelfde Vlaamse panel dat de BN-woorden hierboven “standaardtaal in België” noemt, vindt dat “plezant” niet tot de standaardtaal behoort. Standaardtaal in de zin van ‘geschikt voor gebruik in de media, het onderwijs, bij de overheid’ (een vrij enge definitie van standaardtaal). Het *panel* vindt dat. De taaladviseurs brengen de boodschap alleen maar over.

    U kunt het niet eens zijn met het panel en dus met wat Taaladvies.net schrijft, maar u kunt niet beweren dat Taaladvies.net geen oog voor taalvariatie heeft en die taalvariatie zo goed mogelijk probeert te beschrijven.

    En tik nu eens “kleed” in op Taaladvies.net. Nergens een advies te vinden over kleed / jurk. Nergens. Eerst even controleren wat je schrijft.

    En nog een vraag: “Recent mag kwaad, typisch Belgisch Nederlands, niet meer in Vlaamse kranten gebruikt en dient het ververvangen te worden door het Noord-Nederlandse boos.” Welke Vlaamse kranten? Wie heeft dat beslist? Kunt u een verwijzing naar één document geven waarin dat advies gegeven wordt?

  4. Pingback: Hoezeer is de Taalunie met het Zuid Nederlands (Belgisch Nederlands) begaan? Verdere beschouwingen n.a.v. Jeroen Brouwers’ kritiek op de Taalunie « RED HET BELGISCH NEDERLANDS